10 Σεπ 2008

Η υποταγή της εξουσίας στην επιθυμία

Πρόσφατα επανακυκλοφόρησε στις αίθουσες η τολμηρή για τα δεδομένα της εποχής της (1967) ταινία του Τζον Χιούστον Reflections in a Golden Eye (Ανταύγειες σε Χρυσά Μάτια), η οποία βασίζεται στο ομότιτλο μυθιστόρημα της Carson McCullers. Η ταινία αποτελεί μια από τις πιο ενδιαφέρουσες κινηματογραφικές προσεγγίσεις της έννοιας της επιθυμίας. Τα διάφορα τρίγωνα που σχηματίζονται στο στρατόπεδο όπου εξελίσσεται η ιστορία έχουν αδρά, ευδιάκριτα χαρακτηριστικά. Αλλά οι πλευρές κάθε τριγώνου είναι εύπλαστες και διαπερατές, στο πολυπρισματικό σύμπαν του Reflections... Όλα αυτά κατά το στάδιο γένεσης της επιθυμίας. Γιατί κατά το στάδιο αναζήτησης της εκπλήρωσης της επιθυμίας, η διασύνδεση αντικειμένου-επιθυμούντος μετατρέπεται σε μανιώδη, αλλά αυστηρά γραμμική σχέση. Η έλξη δεν επιτρέπει μια ισορροπία πλανήτη-δορυφόρου, αλλά στο βαθμό που η επιθυμία παραμένει ανεκπλήρωτη, καταλήγει σε μια ολοένα και στενότερη προσέγγιση του αντικειμένου του πόθου. Μέχρι τη «σύγκρουση», την «καταστροφή», το φόνο.

Από το πρώτο πλάνο της ταινίας διαφαίνεται ότι η φαινομενική ηρεμία και ακινησία που επιβάλλει η μιλιταριστικού τύπου πειθαρχία ταράσσεται από την εισβολή ενός δραστήριου, ελεύθερου, δυναμικού «παράγοντα». Η αντιπαράθεση μεταξύ της φτιαχτής ιεραρχίας και της ουσιαστικής εξουσίας που ασκεί ο πανδαμάτωρ Έρως είναι φυσικά άνιση. Η ήττα της «κατασκευής» προδιαγράφεται εξαρχής. Η τυπική ιεραρχία του στρατού υποτάσσεται σε μια ουσιαστική ιεραρχία της επιθυμίας. Τα ανθρώπινα, διακριτά γνωρίσματα, οι ειδοποιείς διαφορές επι-καλύπτονται από τη στολή. Αντίστοιχα, το ερωτευμένο βλέμμα αντανακλά διαστρεβλωμένο το αντικείμενο του πόθου, (ο έρωτας τυφλώνει κατά το κοινώς λεγόμενο), με την έννοια της απόκρυψης ελαττωμάτων, φυσικών ή άλλων. Υπερφορτωμένο από τη μια, απογυμνωμένο από την άλλη, το σώμα αντικειμενοποιείται, χάνει τα ιδιαίτερά του γνωρίσματα, αλλοιώνεται ανεπανόρθωτα. Απτή συνέπεια του γεγονότος αυτού η έλλειψη ουσιαστικής συνάντησης των δύο τύπων σωμάτων, η βίαιη εκτόνωση σε παράπλευρα «αντικείμενα», εντέλει η αποτυχία πλήρωσης.

Είναι συνεπώς κατά τη γνώμη μου λάθος να εστιάζει κανείς μονόπλευρα στην ομοφυλοφιλία, μολονότι η ταινία εκπλήσσει αναμφίβολα με το θάρρος της, κόντρα σε κάθε είδους συντηρητισμό ή αντιδραστικότητα της εποχής (ίσως οι μεγάλοι σταρ που συμμετείχαν να διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην υπέρβαση των επιφυλάξεων). Η ταινία προσφέρει εξ αντιθέτου ένα σπουδαίο μάθημα για το πώς η συνεύρεση, συναισθηματική ή ερωτική, απαιτεί την προηγούμενη υπέρβαση των διαχωριστικών ανάμεσα στα σώματα γραμμών, τις οποίες επιβάλλει ο ρόλος ή το "κοστούμι" .

Από το ακριβές καστ το οποίο στο σύνολό του υπηρετεί με συνέπεια τη σκηνοθετική γραμμή, ξεχωρίζει ο μεγάλος Μάρλον Μπράντο, ο οποίος συγκλονίζει ιδίως με την εκφορά των μονολόγων του.

4 σχόλια:

imarias είπε...

Σε μια εποχή, την περιγραφόμενη, που ούτε ψυχανάλυση, ούτε πολιτική ορθότητα δεν νομιμοποιούσε το σώμα, πριν το '68, ο μόνος δρόμος, παρέμενε το ίδιο το σώμα. Με τις φαντασιώσεις ή την εκπλήρωση, ή την δυναμική (ανάλογα πώς το βλέπει κανείς σήμερα)να οδηγούν μοιραία στην βίαια εκτροπή, στο θάνατο (θα μπορούσε να είναι και αυτοχειρία, ασύμμετρη απειλή, καρκινώματα, ψυχασθένεια). Αλλά σίγουρα αυτή η "έλλειψη" δημιουργούσε πιο υπαινικτικά, για την ανθρώπινη φύση, πιο διαχρονικά και πιο σφαιρικά έργα στην τέχνη. Για αυτό το λόγο, νομίζω κι αυτο το φιλμ μπορεί να διαβαστεί με πολλούς τρόπους.
Εγώ είδα την επιθυμία σαν μια καταπιεσμένη και περιχαρακωμένη αναγκαστικά στην λαθραία ή φαντασιακή εκπλήρωση. Απ΄ όλους για όλους.

υ.γ. στον αντίποδα ακριβώς "Οι Μέρες της Μαυρίλας" (περιμένω πώς κ πώς να το δεις να πεις και να γράψεις, αν δεν το κάνεις θα μπω στα χωράφια σου, αγαπητέ Georges)
καλημέρα

Γιώργος Σταματιάδης είπε...

Για "τα χρόνια της μαυρίλας" του καλού Ντενίς Αρκάν, γράψε φυσικά, δεν βλέπω να το βλέπω, στον κινηματογράφο, τουλάχιστον.
Σίγουρα η ανάλυσή μου δεν εξαντλεί κι ούτε βέβαια έχει τέτοια αξίωση, τις πιθανές αναγνώσεις του Reflections...

Angelique Prague είπε...

Έχω την αίσθηση πως ο Έρωτας στον κόσμο του Reflections ταυτίζεται με τον Πόθο. Με το Απωθημένο, το καταπιεσμένο Ορμέφυτο, τη μετατόπιση της Βίας. Το Αντικείμενο παραμορφώνεται, αυτό που έκαστος "βάζει στο μάτι" έρχεται να υποκαταστήσει την αδιέξοδη ανικανότητα του να Επικοινωνήσει. Έχω την αίσθηση λέω, αφού κι η ταινία αυτό διαχειρίζεται, διάτρητες αισθήσεις. Καιρό είχα να δω μία ταινία η οποία σχεδόν αναπαριστά ένα [κακό] Όνειρο [οπότε έναν Εφιάλτη] - άξιος πάντα ο μακαρίτης ο Huston στο να πραγματεύεται τα Απωθημένα.
Τον M.Brando τον θεωρούσα ανέκαθεν υπερεκτιμημένο ηθοποιό. Σε αυτή την ταινία τον επανεκτίμησα [ναι, ακριβώς για αυτούς τους μονολόγους] εξακολουθώντας να μην τον βλέπω καθόλου σαν τον "μεγαλύτερο ηθοποιό όλων των εποχών" or anything of the sort [μα πώς διαδόθηκε αυτό, δεν έχω καταλάβει] - όμως κατορθώνει να μην φαντάζομαι κάποιον άλλο σε αυτό το ρόλο.
Η Ε.Taylor έχει πάντα αυτό το "κάτι" που δεν την αφήνει ποτέ να είναι αδιάφορη, μα αυτή που κερδίζει υποκριτικά στα μάτια μου είναι στην ταινία η οικονομική εκφραστικότητα της J.Harris.
Τη γνώμη μου για τις κριτικές σας
σας την πρωτοεξέφρασα στις 20 Ιουνίου. Και από τότε, καθώς γνωρίζετε, έχει εξελιχθεί μαζί με αυτές.

Γιώργος Σταματιάδης είπε...

Η "διαπερότητα των τριγώνων" έχω την αίσθηση ότι μπορεί άνετα να μετονομαστεί σε "διάτρητες αισθήσεις". Είμαστε πολύ κοντά Angelique Prague.
Όσο για τον Μάρλον Μπράντο. Με συγκινεί πάνω απ'όλα στο Τελευταίο Τα(ν)γκό στο Παρίσι. Οι ιστορικοί του κινηματογράφου τον εκτιμούν γιατί εξέφρασε ιδανικά το πνεύμα της εποχής του και την αλλαγή που συντελέστηκε στον τρόπο κινηματογραφικού παιξίματος. Αδίκησε ωστόσο συχνά τον εαυτό του.
Για την Ελίζαμπεθ Τέιλορ. Θεωρώ ότι της πάει γάντι ο ρόλος και ότι η ίδια το αντιλαμβάνεται, πράττοντας τα δέοντα.
Για την Χάρις. Ξεχνάς ότι είναι ηθοποιός!
Ο Εφιάλτης...
Ο Εφιάλτης συγκροτείται από την απουσία λύτρωσης, πλήρωσης κοκ.
Διαδικασία κατ'ουσία.
Όχι γεγονός.