24 Σεπ 2011

Melancholia-Η ασθένεια αντεπιτίθεται

Ο Δανός (Γερμανός;) σκηνοθέτης Λαρς φον Τρίερ έχει μικρότερη καλλιτεχνική αξία απ’όση του αποδίδουν οι οπαδοί του. Και σίγουρα έχει μικρότερο βάθος από αυτό που ο ίδιος θεωρεί ότι έχει ως σκηνοθέτης. Του ταιριάζει η παροιμία: «Κι ο πετεινός μας θέλησε αηδόνι να τον πούνε». Σε συνθήκες καλλιτεχνικής ξηρασίας, σχεδόν αναγκαστικά αποθεώνεται όποιος ξεφεύγει από την πεπατημένη. Ο ΛΦΤ το γνωρίζει καλά αυτό και παίζει με την υπερβολή και την πρόκληση, δηλώνοντας στο τελευταίο φεστιβάλ των Καννών ότι είναι ναζί και ότι συμπάσχει με τον Χίτλερ. Ηλιθιότητα; Κακό χιούμορ; Τροφή για προβληματισμό;

Ίσως και ο ίδιος να μην ξέρει, παρότι εμφανίστηκε μετανιωμένος κατόπιν εορτής. Είναι πάντως οφθαλμοφανές ότι στη Μελαγχολία του ο ΛΦΤ κινείται σε μια αντι-επιστημονική, αντι-αστική τροχιά, έχοντας επιλέξει να εξυμνήσει την (ψυχολογική) ασθένεια ως τέτοια. Ο άρρωστος δεν είναι ο παροδικά (ή μόνιμα) μη υγιής, ο μη κανονικός, αλλά ο ξεχωριστός, ο ευαίσθητος, ο αδιαπραγμάτευτος, ο μόνος που επικοινωνεί με το επέκεινα. Η ασθένεια ανάγεται σε κανόνα και θεοποιείται, καθίσταται κοσμολογική σταθερά. Η υγεία είναι φενάκη και όλοι μας ασθενούμε κατά μια έννοια από γεννησιμιού μας. Συνεπώς, η ολική καταστροφή των πάντων είναι αναπόφευκτη, ως εγγεγραμμένη στη φύση των πραγμάτων. Ο ψοφοδεής αστός -σύμβολο της απροϋπόθετης προσχώρησης στην επιστήμη- αποτελεί το αντεστραμμένο είδωλο της ανθρώπινης ανημποριάς.

Στον πυρήνα της σκέψης του ΛΦΤ εντοπίζεται άραγε η μεσαιωνική ευλαβής υπερβολή της φιλανθρωπίας; Να πως την περιγράφει ο Νάφτα, βασικός χαρακτήρας στο «Μαγικό Βουνό» του Τόμας Μαν: «Κόρες βασιλιάδων είχαν φιλήσει τις όζουσες πληγές λεπρών, είχαν κολλήσει εκ προθέσεως σχεδόν λέπρα και είχαν ονομάσει τα έλκη που είχαν αποκτήσει ρόδα τους, είχαν πιεί το νερό με το οποίο είχαν πλυθεί έμπυοι ασθενείς και είχαν δηλώσει μετά πως ποτέ δεν είχαν δοκιμάσει κάτι τόσο γευστικό» (Εξάντας, Τόμος Β, σελ 182). Ο ζηλωτισμός του ΛΦΤ έγκειται στο ότι δομεί όλη του την ταινία γύρω από την ασθένεια. Η ταινία του για την ακρίβεια είναι η ίδια η Ασθένεια, μια τεράστια προβολή του εσωτερικού κόσμου της ασθενούς, όπου κυριαρχεί η ακινησία, η αδιαφορία, η παραίτηση. Φυσικά όλα αυτά ντύνονται με το χολιγουντιανό λούστρο και πνίγονται στη διακειμενικότητα, ώστε να διευκολύνεται η κατάποση του σκευάσματος από τον καλλιεργημένο δυτικό θεατή.

Η Μελαγχολία διακηρύσσει ότι ο αγώνας είναι μάταιος και η πρόοδος μια καλοστημένη φιλοσοφική απάτη. Η διαλεκτική και η σύγκρουση είναι άγνωστες λέξεις για τον ΛΦΤ. Το νέο δεν γίνεται να γεννηθεί και το παλιό έχει ήδη πεθάνει. Το μέλλον δεν είναι ένα απέραντο πεδίο ανοικτών δυνατοτήτων, αλλά φυλακίζεται σε ένα διηνεκές παρόν. Τα πάντα αργοκυλούν προς το εικαστικά μεγαλειώδες τέλος. Ταυτόχρονα, η έλλειψη προοπτικής καθιστά τον πολιτισμό πνιγηρό και τις συμβάσεις ανόητες. Χρειάζεται να οπλιστούμε με το μαστίγιο του Νίτσε ενάντια σε αυτή την άρνηση της Ζωής: «Μακριά όμως από τις βλαβερές αναθυμιάσεις της εσωτερικής φθοράς και της κρυφής σήψης της αρρώστιας!...Ώστε να μπορέσουμε, φίλοι μου, να φυλαχτούμε, για λίγο καιρό τουλάχιστον, από τις δύο φοβερές επιδημίες, που περιμένουν ακριβώς εμάς-από τη μεγάλη αηδία για τον άνθρωπο! από το μεγάλο οίκτο για τον άνθρωπο!...» (Γενεαλογία της Ηθικής, Βάνιας, σελ. 177).

2 σχόλια:

imarias είπε...

παρόλα αυτά, και για όλα αυτά, αν προσδοκάς μία ζωή την συντέλεια, ενδέχεταινα προκαλέσεις και τους πλανήτες να πέσουν πάνω σου... και το κακό είναι ότι θα πέσουν και πάνω σ΄άλλους, σε όλους τους άλλους. (πρόσεξες πάντως ότι έτσι όπως παρουσιάστηκε το φινάλε, θα μπορούσε όλο αυτό να συμβαίνει μόνο μέσα στο "νοσηρό" μυαλό της ηρωίδας, και σε όσους μπόρεσε να παρασύρει;).
Και μια ένσταση: ο διαλόγόςτης με το αφεντικό-διαφημιστή έκανε τον θυμό και την παραίτησή της να έχουν κάποιο δημιουργικό νόημα. Και μια ακόμα: ο διαχωρισμός υγιών και ψυχικά ασθενών έγινε από τους κατεξοχήν διαταραγμένους αυτής της ζωής, τους ψυχο-επιστήμονες
Στη ραχοκοκαλιά συμφωνώ μαζί σου αλλά το "είδα" αλλιώς το έργο, σαν καταγραφή της ενδεχόμενης αρρώστιας του σκηνοθέτη, όχι σαν εμνηνεία της, και βέβαια όχι σαν πρόταση για στάση ζωής. Δηλαδή ΔΕΝ με συγκίνησε, απλά μου έδειξε από ποιούς να φυλάγομαι. Από τους απανταχού καταστροφολόγους. Χολιγουντιανούς και μη.
υ.γ. Στον αντίποδα το NOM DE GENS, δες το και θα με θυμηθείς...

fidelio είπε...

Καλημέρα.

Βρίσκω αρκετά σκληρή και ίσως λίγο ανιση την κριτική σας. Ο Trier έχει δώσει σημαντικά έργα, οπτικά ποιήματα όπως το Europa, σκοτεινά νουαρ όπως Το στοιχείο του εγκλήματος, ταινίες που λατρέυτηκαν (Δαμαζοντας τα κύματα) και αμφιλεγόμενα έργα όπως το Dogville.

Θεωρω ως όχι την πλέον κατάλληλη μια προσέγγιση της ταινίας (και κάθε ταινίας πυο πραγματευεται το ίδιο θέμα) μέσα απο μια επιστημονικη σκοπιά (ποιος είναι αρρωστος, ποιος υγιής κλπ).

Γιατί άραγε θα πρεπει να είναι μια πρόταση στασηη ζωής, μια καταδίκη ή επαθέωσή της;

Κατά τη γνώμη μου ισορροπεί θαυμάσια (κυρίως στην εισαγωγή και το δευτερο μέρος, όχι τοσο στο πρώτο που αναπτύσσεται αρκετά φλύαρα) ανάμεσα στην εσωτερική ευγλωττία των εικόνων (κυρίων λόγω της σύνθεσης και της φωτογραφίας, της σιωπής και των αποχρώσεων)και την εξωτερική ένταση της όποιας δράσης (μεσα απο τα ξεσπασματα των δυο αδερφων).

Καλή συνέχεια..