Υπέρβαση

Ángel exterminador, El :

Από τις ταινίες που δεν γυρίζονται πλέον.

The Conversation :

Συγκλονιστικό δοκίμιο πάνω στην ανθρώπινη μοναξιά.

2001: A Space Odyssey :

Όχι (απλά) ένα κινηματογραφικό έργο, αλλά μια πολύπτυχη εμπειρία.

Vozvrashcheniye :

Όταν ξέφυγα από τη στενή πολιτική ανάγνωση, η ταινία απέκτησε άλλη υπόσταση.

Rear Window :

Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη.

Taxidi sta Kythira :

Μακάρι ο σκηνοθέτης αυτός να συνέπλεκε πιο συχνά το ατομικό με το ιστορικό, όπως εδώ.

Ed Wood :

Γιατί υπάρχει ο κινηματογράφος ;

Dead Man :

Αποκάλυψη Τώρα!

Crash :

Αν έπρεπε να τεθεί ένα μέτρο σύγκρισης/πρότυπο στον κινηματογράφο.

Casino :

Το βλέμμα του Θεού.

Ομορφιά

Fabuleux destin d'Amélie Poulain, Le :

Μια ταινία που αναβλύζει υποψιασμένη αισιοδοξία.

Nuovo cinema Paradiso:

Αν η νοσταλγία είχε πάντα αυτή τη συγκλονιστική μορφή.

A Perfect World :

Σπάνια σύζευξη συναισθήματος – τοπίου.

The Shawshank Redemption :

Ύμνος εις την Ελευθερίαν.

A River Runs Through It :

Η πεμπτουσία της ζωής αποδίδεται συνήθως μ’ελάχιστα μέσα.

Amants du Pont-Neuf, Les :

Γυρισμένη εκτός Παρισιού !

Dom za vesanje :

Ο όρος «μαγικός ρεαλισμός» είναι πολύ φτωχός γι’αυτή την αστείρευτη πηγή συγκίνησης.

Trust :

Do you trust me?

Kung fu :

Κάτω από πολλά υποστρώματα «τρέλας» φωλιάζει μια ανυπότακτη συνείδηση.

Dolls :

«Παραδόξως» η κορωνίδα ενός σκηνοθέτη της Βίας είναι ένα αριστούργημα γύρω από τον Έρωτα.

Βία

Cheung fo :

Χορογραφία, ελλειπτικότητα, χαρακτήρες, σε ένα εκρηκτικό μείγμα.

Carlito's Way :

Όταν ο ρυθμός συνδέεται με την άφατη συγκίνηση.

Oldboy :

Υποτιμημένο ως προς το ιδεολογικό του βάθος αριστούργημα.

Jackie Brown :

H καλύτερη ταινία ενός σκηνοθέτη με υψηλή κινηματογραφική αίσθηση.

Ghost Dog: The Way of the Samurai :

Meditation on inevitable death should be performed daily.

The Usual Suspects :

Φιλμ αναφοράς, από κάθε άποψη.

Se7en :

Το κακό είναι αειθαλές κι ανίκητο.

Requiem for a Dream :

Ατέλειωτο σφυροκόπημα που δεν αφήνει μισή χαραμάδα ελπίδας.

Funny Games :

Κάθε καιρός κι ο εφιάλτης του.

Bad Lieutenant :

Ο κινηματογράφος ως επίπονη, σωματική διαδικασία.

Άπλετος Ήλιος

Το Plein soleil, ή, σύμφωνα με τον ευφάνταστο ελληνικό τίτλο, το «Γυμνοί στον Ήλιο» είναι ένα φιλμ του γάλλου René Clément, με πρωταγωνιστή το νεαρό Alain Delon. Βασισμένο στο βιβλίο της αμερικανίδας Patricia Highsmith «ο Ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϊ», το φιλμ, βουτηγμένο στο στιλπνό μεσογειακό φως και στο καθαρτήριο γαλάζιο χρώμα των ιταλικών παραλίων, παίζει με τη «φωτεινή» πλευρά του εγκλήματος. Ο Ρίπλεϊ εμφανίζεται ως ο «ολοκληρωτικός» εγκληματίας, αυτός δηλαδή που διαπράττει έναν προ-σχεδιασμένο φόνο για να ικανοποιήσει μια βαθύτατη προ-υπάρχουσα ροπή και για να αξιοποιήσει μελλοντικά στο έπακρο την πράξη του αυτή. Ο ταλαντούχος αυτός νέος, την αγγελική ψυχρότητα και τη μεθοδικότητα του οποίου τονίζει με κάθε δυνατό τρόπο η κάμερα του Clément, καθ-ορίζει την ύπαρξή του μέσα από το έγκλημα. Ο ορίζοντας δράσης του φαντάζει ατελείωτος, ενώ τα όχι απολύτως ταπεινά του κίνητρα απορρέουν από την επιθυμία του να μεταμορφωθεί, να οικειοποιηθεί μια ξένη ταυτότητα, η οποία θα του επιτρέψει ωστόσο να «γίνει» αυτό που ανέκαθεν ήταν μέσα του. Ο φόνος του Ρίπλεϊ εντάσσεται σε ένα σχέδιο ζωής, σε ένα ευρύτερο πλάνο με υπαρξιακές αποφύσεις.

Για να καθησυχαστεί προφανώς η άμεση και έμμεση λογοκρισία της εποχής (1960), το φιλμ ολοκληρώνεται με διαφορετικό τρόπο απ’ό,τι το βιβλίο της Highsmith. Οι επιμέρους ωστόσο διαφοροποιήσεις και υποχωρήσεις δεν απομειώνουν την εγγενή αξία ενός κορυφαίου στο είδος του έργου.

Μετά την Meryl το χάος

Υποκλινόμαστε καταρχάς για μια ακόμα φορά στο ερμηνευτικό πολυεργαλείο με το όνομα Meryl Streep, η οποία, αν και παντελώς ακαθοδήγητη, θαμπώνει στιγμές-στιγμές με την υποκριτική της λάμψη στο "Mamma Mia!" Ουσιαστικά είναι όλο το έργο. Από κει και πέρα, αν θέλει κανείς να ψάξει λίγο το έργο, θα διαπιστώσει ότι μια άπειρη σκηνοθέτης (Phyllida Lloyd) αδυνατεί να δώσει πνοή σε ένα ασπόνδυλο και ασύνδετο σενάριο. Τα τραγούδια των ABBA ακούγονται ξεκάρφωτα, δεδομένου ότι οι στίχοι τους δεν έχουν τις περισσότερες φορές καμία, ούτε καν υπονομευτική, σχέση με την κύρια ιστορία. Πρόκειται για ένα σεναριακό συμπίλημα, με κάκιστη χορογραφία και πλήθος στερεοτύπων. Στη βάση μιας φολκλορικής λογικής, οι κάτοικοι του νησιού αντιμετωπίζονται ως ανθρώπινο ντεκόρ, με ρούχα και κινησιολογία περασμένων δεκαετιών. Μερικά αστεία είναι πετυχημένα και το ελληνικό τοπίο άξιο θαυμασμού. Ως τελικό συμπέρασμα ωστόσο προκύπτει ότι στο χολιγουντιανό σύμπαν η ανεκτικότητα κυριαρχεί πλέον ως ένα αυτοϋπονομευόμενο, πολιτικώς ορθό, "must".

6 αποσπάσματα μιας σινεφίλ γενεαλογίας

Ο William Blake να ξαπλώνει δίπλα σ’ένα νεκρό ελάφι, στο « Dead Man » του Jim Jarmusch. Η σεκάνς στη βιβλιοθήκη από το « Der Himmel über Berlin » του Wim Wenders. Το κόλπο του μπιλιάρδου στο « Carlito’s way » του Brian de Palma. Η κάμερα να ξεδιπλώνεται ακολουθώντας τη μουσική του Zbigniew Preisner στο « Bleu » του Krzysztof Kieslowski. Το πιστολίδι στο εμπορικό κέντρο από το « The mission » του Johnny To. Η βόλτα με τη βέσπα του Nanni Moretti στο « Caro diario » υπό τους ήχους του « Köln Concert » του Keith Jarrett.

Που με βία μετράει τη γη

Πόσο επικίνδυνα μπορεί να είναι μερικές δεκάδες οπωροφόρα δέντρα ; Πολύ, σύμφωνα με την τελευταία ταινία του Εράν Ρικλίς, «Λεμονιά». Βρισκόμαστε δίχως άλλο στη χώρα του παραλόγου. Λόγω της μετοίκησης του ισραηλινού υπουργού άμυνας δίπλα στο σύνορο που χωρίζει τα «δύο κράτη», η παλαιστίνια χήρα με το συμβολικό όνομα Σάλμα Ζιντάν που κατοικεί από την άλλη πλευρά ειδοποιείται ότι θα ξεριζωθούν οι λεμονιές που καλλιεργεί από μικρή στο χωράφι της. Ο λόγος ; Παρόλα τα δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, κρίνεται από τις μυστικές υπηρεσίες ότι οι λεμονιές μπορεί να παρέχουν κάλυψη σε παλαιστίνιους τρομοκράτες. Μην αποδεχόμενη την αυθαίρετη αυτή απόφαση που ανατρέπει τα δεδομένα της ζωής και της ύπαρξής της, η Σάλμα αποφασίζει να αντιδράσει, εξαντλώντας όλες τις νομικές δυνατότητες με τη βοήθεια ενός άπειρου δικηγόρου.

Όλο το φιλμ δομείται πάνω σε μια διπλή αντίστιξη. Αφενός το ισραηλινό κράτος είναι «υποχρεωμένο» να σεβαστεί την τυπική νομιμότητα, παρέχοντας τα δικαστικά μέσα σε όσους θεωρούν ότι θίγονται από τις αποφάσεις του. Πρόκειται ωστόσο για μια επίφαση δημοκρατίας, και η «σολομώντεια» τελική απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου καταδεικνύει ότι η λύση σε ένα ακανθώδες και περίπλοκο ζήτημα δεν θα βρεθεί ποτέ με τη βία και τη μονομέρεια. Το στρατιωτικο-πολιτικό κατεστημένο του Ισραήλ τίθεται πλέον υπεράνω όχι μόνο των νόμων, αλλά και της κοινής λογικής.

Αφετέρου, στην άλλη πλευρά τα πράγματα δεν είναι καθόλου ρόδινα. Η απολύτως ανδροκρατούμενη παλαιστινιακή κοινωνία απαιτεί από τις γυναίκες manu militari τη συμμόρφωση με ένα παραδοσιακό κώδικα τιμής που αποψιλώνει τη γυναικεία φύση απ’ό,τι συνιστά την υπερηφάνεια και την ομορφιά της. Η Σάλμα όμως επιλέγει την αντίσταση, τόσο έναντι των απειλών των δικών της, όσο και έναντι της συνθλιπτικής μηχανής του ισραηλινού κράτους. Μπορεί να βγει νικήτρια από αυτή τη διμέτωπη μάχη; Το δράμα της φέρνει στο νου τους στίχους του Σολωμού από τον Ύμνο εις την Ελευθερία :

Μοναχή το δρόμο επήρες,
εξανάλθες μοναχή·
δεν είν' εύκολες οι θύρες
εάν η χρεία τες κουρταλεί.

Ο τρόπος που σκηνοθετεί, ιδίως τις γυναίκες, ο Ρικλίς αναδεικνύει τη σημασία του βλέμματος και της σιωπής στον κινηματογράφο. Η απόσταση που χωρίζει τους ανθρώπους, λόγω τεχνητών ή συναισθηματικών εμποδίων, προσδίδει στο βλέμμα ένα ιδιαίτερο βάρος : όταν εκλείπει ο λόγος, τα μάτια ακονίζονται και μαθαίνουν να διεκδικούν τη χαμένη αξιοπρέπεια του προσώπου. Το δράμα ωστόσο της Σάλμα, εν αντιθέσει με την γυναίκα του υπουργού που έχει την πρακτική δυνατότητα να διεκδικήσει με τη φυγή κάτι καλύτερο για τη ζωή της, συνίσταται ότι δεν θα έχει ποτέ την επιλογή αυτή. Κι αν της κόβουν τα φτερά, αυτή θα ριζώνει, εκ των πραγμάτων, όλο και πιο βαθιά στη γη των προγόνων της.